11:07 ICT Thứ ba, 21/11/2017

Menu

Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 6


Hôm nayHôm nay : 208

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 11778

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 149127

Thăm dò ý kiến

Bảo tàng tỉnh Kon Tum có gì đặc biệt?

Cảnh quan, không gian đẹp?

Hiện vật trưng bày phong phú?

Tất cả các ý trên

Trang nhất » Trang chủ » Hoạt động nghiên cứu

Phong tục rào làng của người Xơ Đăng ở xã Tu Mơ Rông, huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum

Thứ sáu - 15/09/2017 13:57
Người Xơ Ðăng cư trú ở tỉnh Kon Tum và hai huyện Trà My, Phước Sơn tỉnh Quảng Nam, huyện Tây Sơn, tỉnh Quảng Ngãi; sống tập trung nhất ở vùng quần sơn Ngọc Linh. Ở Kon Tum, người Xơ Đăng có các nhóm như: Xơ Teng (Hđang, Xđang, Xđeng), Tơ Ðrá (Xđrá, Hđrá), Mnâm, Ca Dong, Ha Lăng (Xlang), Tà Trĩ (Tà Trê), Châu. Với dân số 26.570 hộ/122.045 khẩu (theo số liệu điều tra, thống kê thành phần dân tộc đến hết 30/6/2014). 
Xưa kia, làng của người Xơ Đăng là một khu dân cư tập trung, được phòng thủ kiên cố, rào kín xung quanh, có hào sâu, đặt bẫy, chông, thò, chỉ có một số cửa nhất định. Cửa chính án ngữ đường đi, được bảo vệ cẩn mật và là cửa duy nhất khác có thể ra vào. Từ mấy chục năm nay, không thấy làng nào còn rào kín, việc đi lại trong làng được tự do.
Tuy nhiên, không vì vậy mà tục rào làng của người Xơ Đăng bị mất đi. Hiện nay, người Xơ Đăng ở xã Tu Mơ Rông vẫn duy trì tục rào làng, với mục đích là để cho con ma, con quỷ không vào phá làng, lấy lúa, để con sâu, con mối không phá lúa giống đã tỉa.
 
 
Toàn cảnh làng Đăk Chum 1, xã Tu Mơ Rông, huyện Tu Mơ Rông
 
Anh A Liệu, cán bộ văn hóa xã Tu Mơ Rông, huyện Tu Mơ Rông cho biết: Phong tục rào làng của đồng bào Xơ Đăng nơi đây thường được tổ chức vào tháng 5, 6 dương lịch (thời điểm những đêm trăng rằm tháng 4 âm lịch). Cùng trên một địa bàn, nhưng cũng tùy theo từng làng mà việc rào làng được thực hiện hàng năm hoặc 3 năm một lần. Ở các làng Đăk Chum 1, 2, làng Long Leo thì tổ chức rào làng 1 năm một lần, còn làng Tu Cấp thì 3 năm rào một lần. Việc rào làng được tổ chức khi trong làng có người chết hoặc nhiều người bị ốm, đau hoặc làm ăn mất mùa. Anh A Liệu cho biết thêm: Đối với làng Tu Cấp, không phải cứ có người chết, người đau ốm nhiều là tổ chức rào làng ngay, mà phải đủ 3 năm mới làm. Kể cả khi trong làng có người ngủ, mơ thấy điều xấu xảy ra đối với làng mình thì hôm sau liền báo cho già làng biết về những gì mình đã mơ thấy, nhưng cũng phải chờ đủ 3 năm thì làng mới tổ chức lễ rào làng.
Lễ vật gồm có: cua, cá và trứng gà sống (Tùy từng làng mà có số lượng khác nhau: Làng Đăk Chum 1 thì 1 con cua, 1 con cá và 1 quả trứng ; làng Long Leo thì 3 con cua, 2 con cá và 1 quả trứng; Làng Tu Cấp thì 2 con cua, 6 con cá và 2 quả trứng).
Lễ vật cúng khi thực hiện rào làng
 
Lễ thường tổ chức trong 2 ngày: Ngày thứ nhất các thành viên được phân công vào rừng chặt cây (gỗ, lò ô, dương xỉ) về làm cổng, làm hình người; người thi đi bắt cua, cá. Ngày thứ 2 tiến hành làm cổng và rào làng.
Khi mọi công đoạn đã chuẩn bị xong thì việc rào làng được tiến hành. Nhưng để làm lễ, làng phải chờ những người lạ, người ở làng khác ra khỏi làng và mọi thành viên trong làng mình về đủ thì mới rào. Kể cả khi họ đang uống rượu cũng phải chờ cho họ về, nếu không về thì sẽ không được ra khỏi làng khi cổng đã được rào. Tất cả các con đường đi của làng (đường đi rừng; đường đi rẫy; đường đi ra trung tâm xã,…) đều được làm cổng, xung quanh làng thì được bao bọc bằng dây lạt (chẻ từ nứa) có treo thòng lọng. Các cổng phụ thì được làm đơn giản, riêng cổng chính (đường đi rừng) thì được làm công phu hơn, được trang trí hình người bằng cây dương xỉ, tay cầm giáo đứng gác cổng.

 
Đường đi rừng Làng Đăk Chum 1 (Cổng chính)
 
 
Đường đi ra trung tâm xã Làng Đăk Chum 1 (Cổng phụ)
 
Đường đi rẫy Làng Đăk Chum 1 (Cổng phụ)
 
Rào quanh làng
          Sau khi làm xong, già làng đứng tại cổng chính (cổng chính là cổng quay ra cửa rừng) của làng khấn: Hôm nay dân làng làm lễ rào làng, có cua, cá, trứng gà mời các thần xuống chứng dám, ăn lễ vật và phù hộ cho dân làng được khỏe mạnh, làm ăn được mùa, không để con ma, con quỷ vào phá làng, gây ốm đau, bệnh tật và cái chết cho dân làng.
Sau khi thực hiện lễ rào làng xong, mọi thành viên trong làng không được ra ngoài và những người ngoài cũng không được vào làng. Nếu vi phạm họ sẽ gặp những điều xấu hoặc sẽ bị phạt vì chính họ là nguyên nhân có thể mang những điều xấu, điều không may đến cho dân làng.
Người Xơ Đăng từ bao đời nay luôn tin vào các đấng siêu nhiên, thần linh để cầu mong có sự phù hộ và chở che cho cuộc sống của họ luôn được yên lành, hạnh phúc, mùa màng tươi tốt. Tượng cổng làng như để xua đuổi những ma xấu về làng gây nhũng nhiễu cho người dân và đến nay người Xơ Đăng luôn xem tượng cổng làng là một biểu tượng thiêng liêng và nó đã ăn sâu vào tiềm thức trong đời sống của bao thế hệ người Xơ Đăng.
 
Hình người (Sprõ trõ) đứng gác hai bên cổng
 
Sprõ trõ là hai pho tượng được tạc rất đơn sơ dáng hình nộm người, với vẻ mặt hung dữ như đang đe dọa. Tượng được làm từ thân cây dương xỉ mọc rất nhiều ở vùng người Xơ Đăng sinh sống. Tùy theo các thân cây dương xỉ mà họ tạo ra các hình người khác nhau. Các móng tay, chân, miệng, mắt, mũi được làm bằng nứa và lá cây gắn vào thân cây dương xỉ. Gương mặt trông rất dữ tợn, mắt trợn tròn, miệng nhe răng, những chiếc răng dài chìa ra ngoài, một tay cầm giáo, một tay ở tư thế sẵn sàng chiến đấu. Đây không chỉ là những “vệ binh” đứng gác cổng bảo vệ sự bình an cho dân làng, không cho con ma, con quỷ vào phá làng mà nó còn là những tác phẩm nghệ thuật do chính tay người dân trong làng thể hiện bằng những dụng cụ đơn giản như dao, rìu và những nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên.
Trước đây tục rào làng thường được tổ chức vào ngày mà già làng đã chọn và được sự thống nhất của cộng đồng làng. Nhưng hiện nay, ở một số làng có người làm cán bộ, con cái học ở huyện, tỉnh nên thường tổ chức rào làng vào thứ 7 hoặc chủ để sáng thứ hai mở cổng cho mọi người đi làm, đi học.
Với người Xơ Đăng, tượng cổng làng không chỉ được xem như một vị thần bảo vệ làng, chống lại các thế lực tà ma quấy nhiễu dân làng mà còn là biểu tượng cho sức mạnh của làng. Người làng khác khi đến làng Xơ Đăng thấy làng có tượng cổng làng họ rất kính nể và mến phục. Tượng cổng làng luôn mãi là hình ảnh in đậm dấu ấn và trường tồn trong tâm thức của cộng đồng dân tộc Xơ Đăng nơi đây.

Tác giả bài viết: Mai Văn Nhưng

Tổng số điểm của bài viết là: 4 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Giới thiệu

Hệ thống trưng bày

 *Vài nét về Bảo tàng tỉnh KonTum.  Bảo tàng tỉnh được tách ra từ Trung tâm Bảo tàng – Thư viện tỉnh, thành lập tháng 3/1998. Cũng trong năm đó, ngày 8/8/1998, UBND tỉnh ký quyết định số 1471 phê duyệt dự án đầu tư xây dựng Bảo tàng tổng hợp tỉnh. Sau một quá trình chuẩn bị và nhiều lần...

Video chọn lọc